Strona 1 z 3

Kraków – mury obronne Starego Miasta

: czwartek 29 paź 2015, 00:11
autor: Mario
Spacerując całe 4 km wokół Starego Miasta - pięknymi o tej porze roku Plantami Krakowskimi - warto zapoznać się z odtworzonym w kilku miejscach zarysem przebiegu średniowiecznych murów obronnych, jak również z umieszczonymi płytami prezentującymi wygląd prawie wszystkich dawnych bram oraz baszt.
W zbiorach Archiwum Państwowego w Krakowie jest zachowany plan XVIII w. Krakowa, wyk. przez Klemensa Bąkowskiego, na którym zostały naniesione krakowskie mury, tuż przed ich wyburzeniem http://www.wawel.net/images/750-lat_lokacji/lokacja.htm .Od barbakanu (zgodnie z ruchem zegara), kolejne bramy oraz baszty są ponumerowane i wymienione obok. Na planie widnieje 8 bram oraz 45 baszt.
Większość murów obronnych Krakowa wyburzono z rozkazu austriackiego cesarza Franciszka I, w latach 1810–14. Później, za Rzeczypospolitej Krakowskiej, w 1817 r. prof. Radwański wywalczył decyzję o pozostawieniu dla potomnych niewyburzonego fragmentu murów - Bramy Floriańskiej z Barbakanem i basztami Ciesielską, Stolarską i Pasamoników. Tyle też pozostało do dziś po dawnych murach.
Jeszcze też na Gródku zobaczyć można zachowany zarys najstarszej krakowskiej bramy Rzeźniczej.
W 1820 r. po wyrównaniu wałów, zasypaniu fosy oraz splantowaniu rumowisk założono Planty.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: czwartek 29 paź 2015, 10:07
autor: Mario
Pierwszy odcinek (na wsch. od Bramy Floriańskiej oraz stojącej obok półokrągłej Baszty Pasamoników, zwanej też Basztą Szmuklerzy) ukazuje miejsca po dawnych basztach, na Plantach w okolicach Teatru Słowackiego.
Stały tu: sześcioboczna Baszta Karczmarzy, zwana też Basztą Kęszą, półokrągła Baszta Karczmarzy II, zwana też Strażnicą lub Jastrzębią, czworoboczna Baszta Prochowa II, ośmioboczna Baszta Grzebieniarzy, okrągła Baszta Przekupniów, Sadelników i Słoniniarzy oraz okrgła Baszta Barchanników.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: czwartek 29 paź 2015, 14:41
autor: Mario
Średniowieczny układ krakowskich obwarowań można prześledzić na zachowanych fragmentach - tych między Bramą Floriańską a Basztą Pasamoników oraz tych na Gródku.

Wybudowanie solidnych murów dla Krakowa, było skutkiem wielkich zniszczeń, jakim uległo miasto podczas dwóch najazdów tatarskich w 1241 r. oraz w 1259 r. Podczas trzeciego najazdu w 1287 r. dzięki Leszkowi Czarnemu, miasto posiadało już masywne mury, przez co Mongołowie odeszli z niczym. Z pocz. XIV w. Kraków otoczony był już podwójnym murem oraz fosą. Ceglano-kamienny mur wewnętrzny miał 7 m wysokości i 2,5 m grubości. W nim umieszczone były wysokie na 10 m baszty, podlegające cechom rzemieślniczym. Do miasta prowadziły bramy, zamykane przed nocą wrotami i opuszczaną broną. Około 9 m przed murem wewnętrznym był wysoki na 2 m mur zewnętrzny. Oba mury otaczała wypełniona wodą fosą, która miała 10 m szerokości i była głęboka na 3,50 m.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: czwartek 29 paź 2015, 17:14
autor: Mario
Drugi odcinek Plant, pomiędzy ul. Westerplatte, a odnogą ul. Św. Marka, ciągnący się aż do Gródka, prezentuje długi na ok. 60 m zrekonstruowany zarys muru wewnętrznego oraz dwu baszt: Barchanników i Czapników. Jest on wykonany w postaci niewysokiego, kamiennego murku.
Czworoboczna Baszta Czapników stała w sąsiedztwie zbudowanej w 1312 r. Bramy Mikołajskiej (otwierała ona ważny szlak handlowy, wiodący przez Sandomierz ku Rusi). Brama ta zastąpiła starszą Bramę Rzeźniczą, zwaną też Na Gródku, która w latach 1289 – 1312 była bramą warownej siedziby słynnego wójta Alberta, przywódcy buntu mieszczan krakowskich przeciwko księciu Łokietkowi. Po stłumieniu buntu, Gródek wójta Alberta został przebudowany na siedzibę starosty grodowego, a najstarsza brama średniowiecznego Krakowa została zamurowana.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: czwartek 29 paź 2015, 18:31
autor: Mario
Ciąg dalszy drugiego odcinka, od Gródka (klasztoru Dominikanek) do wylotu ul. Siennej dalej wyznacza symboliczny murek. W jego zarysie stała okrągła Baszta Kurdybaników, a dalej najwyższa ze wszystkich baszt, również okrągła Baszta Prochowa III, zwana Kupiecką.
U wylotu Siennej była Brama Piekarzy, zbudowana dość późno, bo dopiero w 1395 r., przez co nazywano ją też Nową.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: czwartek 29 paź 2015, 19:12
autor: Mario
W trzecim odcinku Plant, ciągnącym się wzdłuż ul. Św. Gertrudy, wyznaczone są miejsca po czterech czworobocznych basztach: Kowali, Siodlarzy, Pierścienników i Bednarzy. Dalej zachowany jest trzeci fragment średniowiecznych murów. Są to zarazem mury klasztoru Bernardynek. Przed nimi pod koniec średniowiecza wybudowano trzy rondle.
U wylotu traktu królewskiego, czyli ul. Grodzkiej, stała Brama Złotników z 1298 r. Bramę zwano częściej Grodzką.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: czwartek 29 paź 2015, 22:21
autor: Mario
Ulice Grodzka i Kanonicza łączą miasto z zamkiem na Wawelu.
Na starym planie Krakowa Dominika Pucka z 1667 r. http://www.wawel.net/images/750-lat_lokacji/lokacja.htm zaznaczone są, wymienione wcześniej trzy rondle oraz Brama Grodzka. Natomiast u wylotu ul. Kanoniczej naniesiona jest wąska brama zwana Furtą Poboczną.
Idąc Plantami od Wawelu, równolegle do ul. Straszewskiego - współtwórcy krakowskich Plant – nie spotkamy reliktów fortyfikacji. W tym miejscu, do ul. Poselskiej stał mur klasztoru św. Michała, czyli dzisiejszego Muzeum Archeologicznego. Na obecnym murze ogrodowym widnieje tablica pamiątkowa z fragmentem apelu Przewodniczącego Rady Państwa PRL Henryka Jabłońskiego o ratowanie zabytków Krakowa.
Na terenie Muzeum Archeologicznego zachowane są ślady dwóch baszt: Murarzy oraz Kamieniarzy. W budynku dawnego więzienia św. Michała zobaczyć można panoramę średniowiecznego Krakowa – widok od strony zachodniej.
Idąc od Muzeum ku Franciszkanom, spotykamy miejsce lokalizacji czworobocznej Baszty Rymarzy oraz ośmiobocznej Baszty Prochowej I.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: piątek 30 paź 2015, 09:24
autor: Mario
Obok ul. Franciszkańskiej stała półokrągła Baszta Iglarzy.
20 lat temu, podczas renowacji Plant ustawiono kamienne postumenty z nazwami i rysunkami obrazującymi stojące w danym miejscu baszty. Pierwsze rysunki i podpisy wykonano na kamiennych płytach, kolejne na metalowych. Nie wszystkie prawidłowo zlokalizowano - np. Basztę Garncarzy. Na tym odcinku, w sąsiedztwie Pałacu Biskupów stały dwie czworoboczne baszty: Malarzy oraz Solarzy.
U wylotu ul. Jagiellońskiej, obok kapliczki słupowej stała Baszta Cyrulików.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: piątek 30 paź 2015, 09:52
autor: Mario
Należy uzupełnić, że z boku Pałacu Biskupiego przy wylocie ul. Wiślnej stała kolejna z bram - zbudowana w 1310 r. Brama Kotlarzy i Ślusarzy, częściej nazywana po prostu Bramą Wiślną.

Na Plantach przed Collegium Novum spotkać można kolejne płyty. Stały tu: ośmiokątna Baszta Miechowników, czworokątna Kaletników i Farbiarzy oraz masywna Baszta Blacharzy.
Oczywiście murek cały czas odtwarza przebieg średniowiecznego muru wewnętrznego.

Re: Kraków – mury obronne Starego Miasta

: piątek 30 paź 2015, 18:33
autor: Mario
Przy dawnej Mennicy, w sąsiedztwie kościoła św. Anny była jakaś baszta, która zawaliła się w 1648 r.

Tam gdzie dawniej stały baszty, wystający z trawnika murek ma obrys prostokąta. Zaznaczone tak podstawy baszt, najczęściej zajmują skrawek wolnej przestrzeni Plant.
Uważam, że w obecnych czasach olbrzymiego napływu zagranicznych turystów do Krakowa, a także rosnącej wśród nas dumy z narodowych zabytków, warto zrekonstruować kilka baszt. Uważam, że taka stojąca, oryginalna baszta byłaby zdecydowanie większą atrakcją, niż mały i trudny do rozszyfrowania rysunek na płycie. Jej wąski kształt nie przysłaniałby sąsiedniej zabudowy, a stanowiłaby piękny element ogrodu parkowego, jakim są Planty.

Takim przykładem mogłyby być stojące dawniej w pobliżu wylotu ul. Szewskiej dwie baszty: Rusznikarzy i Nożowników. Obok była kolejna z 8 bram miejskich, zbudowana w 1313 r. Brama Białoskórników, znana później jako Brama Szewska.
Następna półokrągła Baszta Czerwonych Garbarzy, ozdobiona gotyckim reliefem, ulokowana jest we współczesnym ogródku piwnym.