Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Posty: 22070
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Ząbkowice Śląskie

Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: Karolina Kot » piątek 29 sty 2016, 22:59

Kirkut znajdujący się u zbiegu ulicy Zagórskiej i Sieleckiej w Będzinie był trzecim, najmłodszym cmentarzem Gminy Żydowskiej w tym mieście.
Założono go w 1900 roku z powodu braku miejsc na (zachowanym do dziś) cmentarzu na stoku Góry Zamkowej.
Cmentarz funkcjonował aż do czasów II Wojny Światowej. Niestety, w roku 1943 trafił on w posiadanie zarządu kamieniołomów „Eltes”. Była to firma powstała w 1894 roku, zajmująca się m.in. prowadzeniem kamieniołomów wapieni i dolomitów.
Pracownicy firmy założyli na terenie obiektu kamieniołom, dodatkowo zaczęli rozkopywać groby i niwelować teren niedawno jeszcze przecież używanego cmentarza. Proceder ten trwał - pomimo licznych protestów - jeszcze po zakończeniu II Wojny Światowej.
Dodatkowo wiele z nagrobków "zagospodarowanych" zostało na cele budowlane.

W latach sześćdziesiątych teren cmentarza zalano asfaltem, budując zajezdnię autobusową. Ocalono jedynie nieliczne macewy, przenosząc je na kirkut przy ulicy Podzamcze.
Obecnie na tym terenie znajduje się hurtownia materiałów budowlanych oraz baza samochodów ciężarowych.

Lokalizacja
Zdjęcia wykonałam w styczniu 2016 roku.
Załączniki
U zbiegu ulic Sieleckiej i Zagórskiej.JPG
U zbiegu ulic Sieleckiej i Zagórskiej.JPG (93.73 KiB) Przejrzano 6737 razy
Ulica Zagórska.JPG
Ulica Zagórska.JPG (107.33 KiB) Przejrzano 6737 razy
Budynki sąsiadujące z cmentarzem.JPG
Budynki sąsiadujące z cmentarzem.JPG (98.03 KiB) Przejrzano 6737 razy
Cmentarz dziś (3).JPG
Cmentarz dziś (3).JPG (100.29 KiB) Przejrzano 6737 razy
Cmentarz dziś (2).JPG
Cmentarz dziś (2).JPG (112.19 KiB) Przejrzano 6737 razy
Cmentarz dziś (1).JPG
Cmentarz dziś (1).JPG (115.08 KiB) Przejrzano 6737 razy
Relikty północnego muru cmentarza (2).JPG
Relikty północnego muru cmentarza (2).JPG (57.74 KiB) Przejrzano 6737 razy
Relikty północnego muru cmentarza (1).JPG
Relikty północnego muru cmentarza (1).JPG (67.61 KiB) Przejrzano 6737 razy
Kamieniołom należący do firmy Eltes.jpg
Kamieniołom należący do firmy Eltes.jpg (75.59 KiB) Przejrzano 6737 razy
Na mapie z połowy lat 50. XX wieku.jpg
Na mapie z połowy lat 50. XX wieku.jpg (90.78 KiB) Przejrzano 6737 razy
Widok ogólny.JPG
Widok ogólny.JPG (95.51 KiB) Przejrzano 6737 razy
Wysypiajmy się!
Obywatel wyspany stwarza mniejsze zagrożenie dla otoczenia!
Zwłaszcza prowadząc Opla Corsę B.

Posty: 22070
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Ząbkowice Śląskie

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: Karolina Kot » piątek 29 sty 2016, 23:15

W 2010 roku odkryliśmy fragmenty macew, leżące na chodniku i - najwyraźniej nieświadomie - używane do podtrzymywania reklamy cementu oraz innych materiałów budowlanych.
Dzięki Conanowi relikty te zostały starannie zebrane i przewiezione Archimedesem na cmentarz żydowski przy ulicy Podzamcze.
Załączniki
Podpórka.JPG
Podpórka.JPG (110.7 KiB) Przejrzano 6736 razy
Kolejna podpórka.JPG
Kolejna podpórka.JPG (122.14 KiB) Przejrzano 6736 razy
Cement.JPG
Cement.JPG (112.03 KiB) Przejrzano 6736 razy
Fragmenty macew (2).jpg
Fragmenty macew (2).jpg (85.76 KiB) Przejrzano 6736 razy
Fragmenty macew (1).jpg
Fragmenty macew (1).jpg (143.35 KiB) Przejrzano 6736 razy
Fragmenty macew (3).jpg
Fragmenty macew (3).jpg (131.95 KiB) Przejrzano 6736 razy
Tajemniczy Archimedes.JPG
Tajemniczy Archimedes.JPG (58.13 KiB) Przejrzano 6736 razy
W bagażniku Archimedesa.JPG
W bagażniku Archimedesa.JPG (118.21 KiB) Przejrzano 6736 razy
Conan nie-barbarzyńca niesie macewy.JPG
Conan nie-barbarzyńca niesie macewy.JPG (110.19 KiB) Przejrzano 6736 razy
Na nowym miejscu.JPG
Na nowym miejscu.JPG (106.73 KiB) Przejrzano 6736 razy
Niebawem porosną mchem.JPG
Niebawem porosną mchem.JPG (127.32 KiB) Przejrzano 6736 razy
Wysypiajmy się!
Obywatel wyspany stwarza mniejsze zagrożenie dla otoczenia!
Zwłaszcza prowadząc Opla Corsę B.

Posty: 22070
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Ząbkowice Śląskie

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: Karolina Kot » wtorek 23 maja 2017, 23:23

Tak wygląda obszar dawnego cmentarza z lotu ptaka. Pokusiłam się o próbę naniesienia jego granic według starych map na zdjęcia przedstawiające dzisiejszą bazę transportową.
Podczas wizyty w Będzinie spotkaliśmy także dwóch mieszkańców, którzy wspominali, że jeszcze w latach 60. XX wieku bawili się na pozostałościach nekropolii, zwanej przez miejscowych "kierkowem". Zapamiętali z tamtych czasów nadal znajdujące się na miejscu macewy oraz ludzkie kości.
Załączniki
Teren cmentarza z lotu ptaka (1).JPG
Teren cmentarza z lotu ptaka (1).JPG (126.35 KiB) Przejrzano 6430 razy
Teren cmentarza z lotu ptaka (2).JPG
Teren cmentarza z lotu ptaka (2).JPG (125.57 KiB) Przejrzano 6430 razy
Teren cmentarza z lotu ptaka (3).JPG
Teren cmentarza z lotu ptaka (3).JPG (120.25 KiB) Przejrzano 6430 razy
Na mapie z okresu I Wojny Światowej.jpg
Na mapie z okresu I Wojny Światowej.jpg (54.89 KiB) Przejrzano 6400 razy
Teren cmentarza według mapy z czasów I Wojny Światowej.JPG
Teren cmentarza według mapy z czasów I Wojny Światowej.JPG (66.24 KiB) Przejrzano 6395 razy
Na mapie z lat 50. XX wieku.jpg
Na mapie z lat 50. XX wieku.jpg (56.89 KiB) Przejrzano 6395 razy
Teren cmentarza z lotu ptaka  - lata 50. XX wieku.jpg
Teren cmentarza z lotu ptaka - lata 50. XX wieku.jpg (66.22 KiB) Przejrzano 6395 razy
Wysypiajmy się!
Obywatel wyspany stwarza mniejsze zagrożenie dla otoczenia!
Zwłaszcza prowadząc Opla Corsę B.

Posty: 4
Rejestracja: poniedziałek 27 kwie 2020, 19:44

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: smok » poniedziałek 27 kwie 2020, 20:44

Witam
Opierając się na mapie z 1939 roku (poniżej) naniosłem kirkut na aktualną mapę i wygląda to troszkę inaczej.

Kirkut-mapa 1939.jpg
Kirkut-mapa 1939.jpg (164.14 KiB) Przejrzano 4403 razy


Ponieważ odległość pomiędzy ulicami Zagórską i Podsiadły (dawniej Przeczna) wynosi 540 m to na tej podstawie oszacowałem długość cmentarza na około 270m i szerokość na około 67m. Załączam naniesiony obrys na aktualną mapę.

Polozenie-kirkut 1939.jpg
Polozenie-kirkut 1939.jpg (293.4 KiB) Przejrzano 4403 razy


Na mapie z 1950 r. widać, że kirkut znacznie się skurczył. Jego obrys też pozwoliłem sobie nanieść na aktualną mapę (poniżej).

Polozenie kirkut 1950.jpg
Polozenie kirkut 1950.jpg (107.11 KiB) Przejrzano 4403 razy
Ostatnio zmieniony poniedziałek 27 kwie 2020, 23:07 przez smok, łącznie zmieniany 4 razy.

Posty: 22070
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Ząbkowice Śląskie

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: Karolina Kot » poniedziałek 27 kwie 2020, 22:01

Na dostępnych mapach archiwalnych rzeczywiście widoczne są różnice w zasięgu tego cmentarza. Podejrzewam, że ma to związek ze zniszczeniami kirkutu, dokonanymi przez kamieniołom należący do spółki ELTES.
Gdzieś widziałam archiwalne zdjęcie przedstawiające to wyrobisko i wznoszące się ponad jego ścianą macewy.
Wysypiajmy się!
Obywatel wyspany stwarza mniejsze zagrożenie dla otoczenia!
Zwłaszcza prowadząc Opla Corsę B.

Posty: 4
Rejestracja: poniedziałek 27 kwie 2020, 19:44

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: smok » wtorek 28 kwie 2020, 10:11

Na słabej jakości zdjęciu lotniczym z 1945 roku widać kirkut i wyrobisko kamieniołomu.

Kirkut-zdjecie-lotnicze-1945.jpg
Kirkut-zdjecie-lotnicze-1945.jpg (143.96 KiB) Przejrzano 4395 razy


Zdjęcie kamieniołomu firmy Eltes z 1945 roku:

Kirkut i kamieniolom nalezacy do firmy Eltes.jpg
Kirkut i kamieniolom nalezacy do firmy Eltes.jpg (243.14 KiB) Przejrzano 4395 razy


Wyżej wstawione zdjęcie w pewnym zakresie burzy ustalenia położenia cmentarza. Proszę zwrócić uwagę na lewy górny róg zdjęcia, na którym widać dach domu, który stoi do dziś.

Dom.JPG
Dom.JPG (113.36 KiB) Przejrzano 4395 razy


Z lewej strony domu widać mur z nagrobkami na jego tle i fragment tego muru stoi do dziś.
Zdjęcie kamieniołomu wykonano od wschodniej strony kirkutu, o czym świadczy ustawienie nagrobków (wschód-zachód) i też orientacja dachu owego domu. Jednak skoro nagrobki przesłaniają mur i dom który widać, tzn. że kirkut wschodnią granicę miał dalej niż ją umiejscawiamy i dalej niż ujęto to na mapach.
Na wyżej zamieszczonym zdjęciu lotniczym widać mur okalający kirkut, którego fragment stoi do dziś i być może ten mur wyznacza wschodnią granicę kurkutu?

Posty: 22070
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Ząbkowice Śląskie

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: Karolina Kot » wtorek 28 kwie 2020, 11:25

Bardzo ciekawe!!
Wyciągnęłam z torebki puderniczkę z lusterkiem, bo przyszło mi do głowy, że to zdjęcie z domem jest odwrócone.
Wysypiajmy się!
Obywatel wyspany stwarza mniejsze zagrożenie dla otoczenia!
Zwłaszcza prowadząc Opla Corsę B.

Posty: 4
Rejestracja: poniedziałek 27 kwie 2020, 19:44

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: smok » wtorek 28 kwie 2020, 12:15

Dokładnie do takich samych wniosków doszedłem i przy wywoływaniu pomylono strony negatywu.
Żołnierz na zdjęciu pilnujący pracowników broń powinien mieć zawieszoną na prawym ramieniu, a nie na lewym. Poza tym zastanawiałem się dlaczego tablice nagrobne skierowane są na wschód, co jest zgodne ze zwyczajem ale niezgodne z orientacją tablic nagrobnych na cmentarzy przy ul. Będzińskiej w Czeladzi, który utworzono jako kolejny cmentarz.

Kirkut-i-kamieniolom-nalezacy-do-firmy-Eltes-odwrotnie.jpg
Kirkut-i-kamieniolom-nalezacy-do-firmy-Eltes-odwrotnie.jpg (243.15 KiB) Przejrzano 4352 razy


Teraz ma to sens i pasuje też do zdjęcia lotniczego, na którym wyrobisko podchodzi już do zachodniej granicy cmentarza.
Ostatnio zmieniony wtorek 28 kwie 2020, 21:28 przez smok, łącznie zmieniany 2 razy.

Posty: 22070
Rejestracja: niedziela 08 lut 2015, 20:46
Lokalizacja: Ząbkowice Śląskie

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: Karolina Kot » wtorek 28 kwie 2020, 12:26

:) :) :)
Tak, teraz to wszystko pasuje. Narzędzia w rękach robotników też są prawidłowo ustawione po odwróceniu fotografii.
Ależ się nam wątek ciekawy zrobił!
Bardzo dziękuję za poruszenie tego tematu.
Wysypiajmy się!
Obywatel wyspany stwarza mniejsze zagrożenie dla otoczenia!
Zwłaszcza prowadząc Opla Corsę B.

Posty: 4
Rejestracja: poniedziałek 27 kwie 2020, 19:44

Re: Będzin - cmentarz żydowski przy ulicy Zagórskiej

Postautor: smok » wtorek 28 kwie 2020, 12:39

Również dziękuję i przyznam, że dużo wcześniej podejrzewałem o błąd podczas wywoływania zdjęcia ale wykluczyłem taką możliwość, ponieważ zmylił mnie mur z nagrobkami na jego tle, który wcześniej brałem za budynek. Dopiero po powiększeniu zdjęcia zauważyłem, że to mur i tablice nagrobne ale hipoteza o pomyłce podczas wywoływania kłóciła mi się z orientacją tablic, ponieważ powinny być one skierowane napisami na wschód. Dopiero gdy przypomniałem sobie o cmentarzu przy ulicy Będzińskiej, których tablice skierowane są na zachód (a cmentarz ten utworzono jako kolejny), uzmysłowiłem sobie, że widać w Będzinie zmieniono ten zwyczaj.


phpbb 3.1 styles demo

Wróć do „Województwo śląskie”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 0 gości